16 kwietnia 2026 r. Instytut Reform zorganizował spotkanie w formule okrągłego stołu, którego celem było zakreślenie roli elektryfikacji ciepła procesowego w krajowych dokumentach strategicznych. Zaprezentowane zostały wnioski z raportu Instytutu Reform pt. W poszukiwaniu drogowskazu. Rola dokumentów strategicznych w dekarbonizacji polskiego przemysłu. Publikacja raportu była tłem do rozmowy o roli, jaką dla dekarbonizacji przemysłu odgrywają Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu oraz Strategia Rozwoju Polski do 2035 roku. Uczestnicy spotkania dyskutowali również o tym, jak powinna wyglądać polska polityka przemysłowa i czego oczekują od potencjalnej strategii dla dekarbonizacji przemysłu.

Wystąpienia otwierające:

Krzysztof Kobyłka, fellow Instytutu Reform
Elektryfikacja ciepła procesowego w KPEiK i SRP2035
Prezentacja wniosków płynących z raportu:

• Architektura dokumentów strategicznych w Polsce jest niespójna. KPEiK i SRP2035 są kierunkowo zbieżne, ale nie tworzą uporządkowanego systemu top-down. Istnieje potrzeba uporządkowania hierarchii dokumentów strategicznych. W obszarze przemysłu: SRP powinina zdefiniować średniookresowe priorytety państwa, które następnie przygotowywany PEP2050 przełoży na działania w sektorze energii. Z kolei KPEiK powinien pełnić przede wszystkim rolę sprawozdawczą i koordynacyjną na poziomie Unii Europejskiej.
• Obecnie, KPEiK dostarcza najpełniejszego obrazu dekarbonizacji przemysłu. Jednakże nie zastąpi to strategii przemysłowej. Potrzebny jest horyzontalny dokument strategiczny poświęcony polityce przemysłowej państwa, opisujący także podejście do dekarbonizacji przemysłu: z harmonogramem, relacją do strategii sektorowych, listą sektorów strategicznych i logiką wsparcia publicznego.
• SRP2035 wymaga poprawy w warstwie wdrożeniowej i spójności. Zaprezentowane działania są zbyt ogólne, a czteroletni plan nie zawiera działań dla przemysłu. Należy zadbać o poprawne uwzględnienie dekarbonizacji przemysłu w SRP2035 oraz uzupełnić system monitorowania KPI w tym obszarze (obecnie obejmuje on tylko wskaźnik związany z CCS).
• Elektryfikacja przemysłu jest niedoreprezentowana w obu dokumentach - uznają one elektryfikację za ważną ścieżkę dekarbonizacji, ale nie nadają jej rangi porównywalnej do CCS/U czy wodoru. Elektryfikację bezpośrednią należy uwzględniać jako filar transformacji przemysłu, zwiększyć jej rangę w SRP2035, kolejnych wersjach KPEiK i oraz w PEP2050 oraz powiązać ją z konkretnymi instrumentami wsparcia finansowego i harmonogramem wdrożenia.
• Zarówno w KPEiK, jak i w SRP2035 brakuje szczegółowych ram finansowych. W obu dokumentach pojawiają się zapowiedzi wsparcia, lecz są one zbyt ogólne - bez wskazania szczegółów finansowania, budżetów, kryteriów i harmonogramu uruchamiania instrumentów. To ogranicza przewidywalność dla przedsiębiorstw i utrudnia im podejmowanie decyzji inwestycyjnych.
• Powinien zostać wyznaczony jeden resort odpowiedzialny za politykę przemysłową i docelowo za dekarbonizację przemysłu.

Monika Helak, Instytut Reform
Pakt dla polskiego przemysłu
Monika Helak zaprezentowała inicjatywę Paktu dla polskiego przemysłu. Pakt obejmuje polskie firmy, stowarzyszenia oraz organizacje branżowe, które wspólnie apelują o wsparcie krajowego przemysłu. Wśród inicjatorów i sekretariatu Paktu znajdują się Instytut Reform, Qemetica, Business&Science Poland oraz Konfederacja Lewiatan. Wśród najważniejszych postulatów Paktu znajdują się:

• Przygotowanie strategii transformacji przemysłu z silnym aspektem finansowym.
• Efektywne finansowanie inwestycji w dekarbonizację – krajowy program wsparcia wykorzystujący środki z EU ETS i fundusze unijne, zgodnie z nowymi zasadami pomocy publicznej (CISAF).
• Skuteczne wdrażanie regulacji trwale obniżających koszty energii i wspierających inwestycje, w tym uproszczenie, cyfryzacja i ujednolicenie procedur, lepsza koordynacja i wzmocnienie kadrowe urzędów, przyjazne zasady dla cable poolingu i linii bezpośrednich.
• Systemowe finansowanie infrastruktury oraz innowacji na rzecz wdrażania technologii dekarbonizacyjnych (elektryfikacja, OZE, CCS, wodór, magazyny energii), recyklingu oraz odzysku surowców krytycznych.
• Inwestycje w kapitał ludzki - rozwój umiejętności pracowników i tworzenie nowych kompetencji, w tym przez wspólne inwestycje państwa i biznesu.
• Wsparcie dla firm rozwijających czyste technologie, w tym pomoc operacyjna oraz narzędzia dostosowane do innowacyjnych rozwiązań (finansowanie projektów wysokiego ryzyka, skalowanie, działania informacyjne dla otoczenia).
• Zaangażowanie administracji w stały i otwarty dialog z przemysłem.

Pakt dla polskiego przemysłu jest inicjatywą otwartą na nowych członków. Gromadzimy podmioty zainteresowane wzmocnieniem roli czystego przemysłu w gospodarce przez m.in. wypracowanie mechanizmów wspierania dekarbonizacji, opracowywania ułatwień regulacyjnych czy instrumentów finansowania. Pakt służy organizacji interesariuszy i zapewnia słyszalność głosu polskiego przemysłu u decydentów.

Tobiasz Adamczewski, Forum Energii
Jak szybko obniżyć koszty dla polskiego przemysłu?
Tobiasz Adamczewski przedstawił wnioski płynące z najnowszego raportu Forum Energii pt. "Rachunek za konkurencyjność. Jak szybko obniżyć koszty energii dla polskiego przemysłu?"

• Polski przemysł energochłonny płaci więcej za energię elektryczną niż przemysł w krajach zachodnich (o 25% więcej niż Niemcy, 118% niż Francja).
• Nie każda branża wymaga wsparcia. Udział kosztu energii w kosztach produkcji waha się od 0,2% (elektronika) do 70% (chemia).
• Roczne wydatki na wyrównanie kosztu energii dla przemysłu energochłonnego do poziomu kosztów w Niemczech i Holandii wyniosłyby 2,5 mld złotych.
• Istniejące oraz potencjalne systemy wsparcia z budżetu dla przemysłu energochłonnego obejmują:

1. Rekompensaty ETS (do 25% przychodów ze sprzedaży EUA). Koszt w 2023 roku: 2,7 mld złotych, w 2024 roku: 2,9 mld złotych.
2. CISAF (Clean Industrial Deal State Aid Framework). Obniżenie kosztu energii z ok. 129 EUR/MWh do 97EUR/MWh dla przemysłu rocznie kosztowałoby w Polsce 2,1 mld złotych.
3. Przerzucenie opłat systemowych do budżetu państwa. Zniesienie opłat OZE, kogeneracyjnej i mocowej dla przemysłu energochłonnego rocznie kosztowałoby 1,1 mld złotych.

Podsumowanie komentarzy interesariuszy oraz panelu dyskusyjnego

• Elektryfikacja w produkcji szkła. Przemysł szklarski ma duże znaczenie w Polsce. Jest drugim największym producentem szkła do szyb i okien w Europie, oraz zajmuje około 5 miejsce w produkcji szkła opakowaniowego. W przemyśle szklarskim elektryfikacja jest rozważaną ścieżką dekarbonizacji. Przykładem polskiej technologii elektryfikacyjnej możliwej do wdrożenia jest projekt pieca elektrycznego o wydajności 500 ton szkła na dobę, opracowany przez Forglass. Jednakże obecnie docelowym rozwiązaniem dla dużych hut szkła będą instalacje hybrydowe, wykorzystujące jednocześnie gaz i energię elektryczną. Wynika to z ograniczeń technologicznych i ekonomicznych pieców całkowicie elektrycznych:

1. Piece elektryczne mają mniejszą wydajność (zdolności produkcji szkła w t/h) niż piece tradycyjne. To sprawia, że piece całkowicie elektryczne są stosowane na razie tylko do produkcji szkła małych rozmiarów, takiego jak szkło opakowaniowe.
2. Piece elektryczne nie pozwalają na produkcję szkła o specjalnych właściwościach, co prowadzi do dalszych ograniczeń stosowalności tej technologii.
3. Okres eksploatacji pieca elektrycznego (ok. 10 lat) jest krótszy niż pieców tradycyjnych (15-20 lat), co obniża ich atrakcyjność inwestycyjną. Jednocześnie oznacza to, że obecnie wdrażane urządzenia na gaz mogą być wymienione dopiero pod koniec lat 30-stych.
4. Niekorzystny stosunek ceny energii elektrycznej i gazu ziemnego przekłada się na wyższe koszty operacyjne pieców elektrycznych. Firmy nie będą inwestowały w elektryfikację, dopóki nie stanie się ona opłacalna ekonomicznie.
5. Brakuje dostępności taniej, zielonej energii elektrycznej. Obecnie cały sektor szklarski zużywa rocznie około 1 TWh energii elektrycznej. To tyle, ile wyniosłoby zapotrzebowanie na energię dla jednej dużej huty szkła po całkowitej elektryfikacji, których w Polsce jest kilkadziesiąt.

• Elektryfikacja w przemyśle chemicznym. Potencjał elektryfikacji bezpośredniej w przemyśle chemicznym będzie ograniczony z uwagi na bariery technologiczne takie jak wysokie temperatury procesów i występowanie emisji procesowych. Do dekarbonizacji przemysłu chemicznego niezbędne będą duże wolumeny zielonego wodoru. Jednakże na ten moment na rynku brakuje dostępu do taniego wodoru odnawialnego, z którego przemysł mógłby korzystać. Przemysł chemiczny widzi potrzebę dekarbonizacji i chciałby podejmować działania dekarbonizacyjne, jednakże barierą są zbyt wysokie koszty transformacji.
• Wymóg RFNBO w przemyśle do rewizji. Pojawiają się głosy o potrzebie rewizji unijnego celu RFNBO w przemyśle. Powodami są cena RFNBO oraz brak jego dostępności na rynku. Jak wskazuje KPEiK, w Polsce będzie brakowało zielonej energii potrzebnej do produkcji RFNBO na potrzeby krajowe. Jednocześnie nie zidentyfikowano jeszcze możliwych kierunków importu, z uwagi na powolny rozwój RFNBO także w innych krajach europejskich.
• Potrzeba większej neutralności technologicznej w programach wsparcia. Sektor przemysłu jest niezwykle różnorodny i potrzebuje się dekarbonizować wedle indywidualnych ścieżek transformacji. Ścieżki te często będą uwzględniać także rozwiązania przejściowe i technologie hybrydowe. Przemysł przy wsparciu z funduszy publicznych mógłby realizować inwestycje realnie redukujące emisje CO2, jednakże często dostęp do wsparcia jest utrudniony z uwagi na zamknięty wachlarz technologii uwzględniany w instrumentach wsparcia. Problem taki dotyka m.in. przyszłego Funduszu Konkurencyjności.
• Branże eksportujące towary muszą dekarbonizować się szybciej. Firmy, które eksportują na rynki zachodnie częściej muszą konkurować z innymi w zakresie emisyjności swoich produktów, co wynika z bardziej ambitnych celów klimatycznych obowiązujących w części krajów unijnych niż w Polsce. Podejmując decyzje o lokalizacji nowych zakładów (mocy produkcyjnych) w znacznie większym stopniu będą się one kierowały dostępem do taniej, zielonej energii.
• Wsparcie w ramach CISAF jest niewystarczające. Wsparcie, które przemysł może otrzymać w ramach CISAF po uwzględnieniu konieczności reinwestowania obejmuje realnie tylko 10-20% całkowitego zużycia energii elektrycznej. Ponadto ramy czasowe CISAF to zaledwie 3 lata, podczas gdy inwestycje w technologie elektryfikacji bezpośredniej wymagają wsparcia w perspektywie minimum 10 lat, aby przemysł był w stanie podjąć decyzję o inwestycji. Jest to istotne także z punktu widzenia bankowalności inwestycji – instytucje finansowe wymagają przewidywalnych i długoterminowych strumieni pieniężnych.
• W celu elektryfikacji przemysłu potrzeba przyspieszyć budowę zeroemisyjnych źródeł energii elektrycznej (OZE, atom). Jednym z działań wpływających na to tempo może być „odblokowanie” linii bezpośredniej. Obecnie wysokość opłaty solidarnościowej przekłada się na brak opłacalności linii bezpośredniej i brak rzeczywistego rozwoju tej koncepcji w Polsce.
• Należy rozwijać narzędzia zachęcające przemysł do elastyczności. Wśród wymienianych środków znalazły się zmiana struktury opłaty mocowej, wprowadzenie taryf lepiej nagradzających odbiorców reagujących na bieżącą sytuację w systemie elektroenergetycznym, a także lokalne rynki elastyczności. Jednocześnie, w ocenie przedstawicieli niektórych gałęzi przemysłu, nawet niewielka elastyczność w postaci skokowej zmiany zużycia energii o 5-10% może mieć długofalowy wpływ na jakość procesów produkcyjnych. Ponadto w przypadku wykorzystania technologii hybrydowych powrót do docelowego miksu energetycznego (energia elektryczna/gaz) może trwać do kilku tygodni. W związku z tym wskazywano, że elastyczności należy w pierwszej kolejności szukać w innych sektorach gospodarki.
• W przypadku polityki transformacji konieczne jest przejście od diagnozy do realizacji. Znane są już potencjalne kierunki dekarbonizacji przemysłu i wiadomo, że jego dekarbonizacja będzie stanowiła duży wysiłek inwestycyjny (według scenariusza WAM potrzeba 177 mld złotych do 2040 roku). Potrzebna jest strategia przemysłowa, która uszczegółowi konieczne do podjęcia działania (takie jak projekty pilotażowe i instrumenty wsparcia operacyjnego), wyznaczy podmioty odpowiedzialne za ich wdrożenie i określi skąd pozyskać fundusze publiczne konieczne do ich realizacji.
• O polityce przemysłowej trzeba rozmawiać z przemysłem. Sektor przemysłu jest dużo bardziej zróżnicowany niż pozostałe sektory gospodarki. Dekarbonizacja poszczególnych gałęzi przemysłu będzie napotykała specyficzne wyzwania technologiczne i regulacyjne. Dlatego też, wszelkie działania tworzone dla przemysłu powinny być z nim szeroko dyskutowane. Konieczne jest zebranie danych, które pomogą zrozumieć charakterystykę poszczególnych gałęzi sektora, w tym m.in., ile wynoszą rzeczywiste koszty energii elektrycznej, jakie są profile zużycia energii elektrycznej przedsiębiorstw.
• Ważna jest budowa odpowiedniej narracji wokół transformacji. Według badań opinii społecznej, Polacy są w większości za transformacją energetyczną, jeśli przedstawia się ją w kontekście bezpieczeństwa energetycznego, niezależności surowcowej oraz konkurencyjności gospodarki. Pozytywnym przykładem budowy takiego poparcia społecznego jest projekt elektrowni atomowej. Wskazano również na potrzebę realizacji analogicznej kampanii akceptacji społecznej dla inwestycji w lądowe farmy wiatrowe.

Wnioski końcowe

• Branża przemysłowa wyraża chęć do podejmowania działań dekarbonizacyjnych, jednakże barierą są zbyt wysokie koszty transformacji. Przedstawiciele sektora wskazują, że dostępne instrumenty wsparcia są niewystarczające i nie odpowiadają zróżnicowanym potrzebom poszczególnych gałęzi przemysłu. Wysokie ceny energii elektrycznej nie tworzą zachęt do inwestycji w elektryfikację bezpośrednią. Z kolei perspektywy wykorzystania wodoru RFNBO w przemyśle są obarczone istotną niepewnością ze względu na jego ceną oraz ograniczoną dostępność rynkową.
• Transformacja sektora wymaga opracowania kompleksowej strategii przemysłowej. Na ten moment, najpełniejszy obraz kierunków transformacji w obszarze dekarbonizacji przedstawia KPEiK, jednak dokument ten koncentruje się głównie na technologiach takich jak wodór RFNBO oraz CCS/U, przy niewystarczającym uwzględnieniu działań z zakresu elektryfikacji. Ze względu na swoją rolę (sprawozdawczą i koordynacyjną na poziomie Unii Europejskiej), nie jest to dokument, który zastąpi strategię przemysłową.

Najważniejsze rekomendacje uczestników spotkania

• Stworzenie strategii przemysłowej, która uszczegółowi konieczne do podjęcia działania, wyznaczy podmioty odpowiedzialne za ich wdrożenie i określi skąd pozyskać fundusze publiczne konieczne do ich realizacji. Taką strategię należy stworzyć przy szerokim udziale przedstawicieli różnych gałęzi sektora.
• Uwzględnienie w instrumentach wsparcia większej neutralności technologicznej, pozwalającej przemysłowi na podjęcia najbardziej efektywnych działań dla danej branży pod kątem ograniczenia wielkości emisji CO2.
• Rozszerzenie katalogu działań w KPEiK w zakresie dekarbonizacji przemysłu o elektryfikację bezpośrednią. Operacjonalizacja wskazanych działań: wskazanie harmonogramu, podmiotów odpowiedzialnych oraz ram finansowania.
• Zbudowanie odpowiedniej narracji wokół transformacji energetycznej, z uwzględnieniem w szczególności bezpieczeństwa energetycznego, niezależności surowcowej oraz konkurencyjności gospodarki.

Podsumowanie spotkania oraz prezentacje są także dostępne w wersji pdf poniżej.