Rola przychodów z EU ETS w finansach publicznych oraz kierunki jego dalszej reformy były głównym tematem okrągłego stołu zorganizowanego w Warszawie przez Instytut Reform i Politykę Insight. W dyskusji przeprowadzonej 23 czerwca 2026 r. wzięli udział przedstawiciele administracji publicznej, biznesu, organizacji pozarządowych, sektora finansowego, mediów branżowych oraz środowiska naukowego.

Punktem wyjścia do dyskusji była prezentacja najważniejszych wniosków z nowego raportu Instytutu Reform „Jawne koszty, ukryte korzyści. Finansowy bilans udziału Polski w EU ETS”. 

Podsumowanie dyskusji:

Wyzwania i diagnoza 

• EU ETS pozostaje jednym z podstawowych instrumentów realizacji polityki klimatycznej Unii Europejskiej, a jego dalsze funkcjonowanie jest kluczowym czynnikiem prowadzenia transformacji energetycznej i przemysłowej. 

• Reforma EU ETS stwarza możliwość wzmocnienia instrumentów wspierających transformację oraz zwiększenia korzyści dla państw członkowskich aktywnie uczestniczących w procesie negocjacyjnym. 

• Polski przemysł stoją przed wyzwaniem wzrastających kosztów zakupu uprawnień w ramach EU ETS i zmniejszania liczby przyznawanych bezpłatnych uprawnień. Łączy się to z wyzwaniem walki o konkurencyjność w UE i na świecie. 

• Nie zapominajmy jak wiele się udało w Polsce w ostatnich dekadach pod kątem transformacji energetyki i przemysłu. Są przykłady, na których warto budować. 

• Istotnym wyzwaniem pozostaje zwiększenie tempa i efektywności wykorzystania dostępnych unijnych funduszy – Funduszu Modernizacyjnego i Funduszu Innowacyjności – oraz lepsze dopasowanie instrumentów finansowych do potrzeb beneficjentów. 

• Przychody z ETS były dotychczas były zbyt mało widoczne dla społeczeństwa i biznesu. Były także zbyt często wydawane głównie w reakcji na bieżące, krótkofalowe potrzeby. Choć nigdy raporty Polski z wydatkowania ich ekwiwalentów finansowych nie zostały zakwestionowane przez Komisję Europejską.  

• Brakuje szerszej rozmowy na temat pożądanych kierunków wydatkowania tych miliardów złotych w sposób sprawiedliwy i efektywny. Środki pochodzące z EU ETS wymagają bardziej strategicznego planowania i transparentnego wydatkowania, opartego na jasno określonych priorytetach inwestycyjnych oraz długoterminowej wizji transformacji. 

• Postulat powrotu do pomysłu Funduszu Transformacji Energetycznej jest aktualnie politycznie trudny do przeforsowania. Szczególnie ze względu na małą przestrzeń fiskalną w budżecie państwa i potrzebę elastyczności wydatkowania środków publicznych. Należy też pamiętać, o tym, że wartość przychodów z aukcji z ETS mocno waha się na przestrzeni lat i w dalszej perspektywie końca lat 30. będzie dużo niższa, co utrudnia planowanie.

Rekomendacje i główne wnioski 

• Bardzo ważne jest aktywne uczestnictwo Polski w negocjacjach dotyczących reformy systemu, tak aby uwzględniała ona krajowe uwarunkowania gospodarcze oraz maksymalizowała dostępne korzyści z uczestnictwa w EU ETS. 

• Kluczowe znaczenie ma pełne wykorzystanie potencjału dostępnych funduszy unijnych oraz zapewnienie odpowiednich warunków do finansowania transformacji – w szczególności utrzymanie Funduszu Modernizacyjnego pod 2030 r. 

• Skuteczne wykorzystanie środków z EU ETS wymaga większej przejrzystości, widoczności, przewidywalności oraz powiązania finansowania z długoterminowymi celami polityki klimatycznej i przemysłowej. Do osiągnięcia tego celu nie jest konieczne stworzenie Funduszu Transformacji Energetycznej. Warto przemyśleć wachlarz interwencji finansowanych z ETS pod kątem ich celowości, aby zwiększyć przewidywalność i efektywność inwestycji. 

• Ważnym elementem wykorzystania dochodów z EU ETS powinno być łagodzenie negatywnych społecznych skutków transformacji poprzez odpowiednio zaprojektowane mechanizmy wsparcia dla najbardziej narażonych grup. To inwestycja w społeczną akceptowalność transformacji. 

• Finansowanie powinno wspierać zarówno modernizację i dekarbonizację przemysłu, jak i utrzymanie konkurencyjności gospodarki, z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb poszczególnych sektorów. Priorytetem pozostaje tworzenie mechanizmów wspierających inwestycje w transformację przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów społecznych i gospodarczych. 

Prezentacja wprowadzająca Instytutu Reform dostępna jest poniżej.