20 października 2026 r. w Ambasadzie Republiki Federalnej Niemiec w Warszawie odbyła się konferencja Instytutu Reform zorganizowana we współpracy z Ambasadą. Celem spotkania była wymiana doświadczeń Polski i Niemiec w finalizowaniu Krajowych Planów Renowacji Budynków (KPRB). Państwa członkowskie UE muszą przekazać ich ostateczne wersje Komisji Europejskiej do 31 grudnia 2026 r.

W konferencji wzięło udział 50 osób: przedstawiciele administracji publicznej, agencji energetycznych, firm i stowarzyszeń branżowych oraz think tanków. Uczestnicy zastanawiali się, czy przygotowywane plany i towarzyszące im regulacje pozwolą zrealizować cele dyrektywy EPBD na lata 2030, 2040 i 2050 oraz czego oba kraje mogą się od siebie nauczyć.

Polska i Niemcy na różnych etapach prac

Zarówno polski, jak i niemiecki projekt KPRB jest zgodny z kluczowymi celami EPBD, ale kraje są na różnych etapach prac. Niemcy złożyły wersję roboczą planu w maju 2026 r. i w lipcu otrzymały uwagi Komisji. Polska opublikowała wczesny projekt do prekonsultacji w grudniu 2024 r., ale nie przekazała go jeszcze do KE. Otrzymała już w tej sprawie drugie ostrzeżenie od Komisji, a termin publikacji nowej wersji planu pozostaje nieznany.

Polska ma wyższe potrzeby inwestycyjne w relacji do PKB (1,6% wobec 1,0% w Niemczech) i w większym stopniu polega na środkach publicznych (35% wobec 25%). Według wyliczeń Instytutu Reform cel na 2050 r. oznacza w praktyce głęboką renowację wszystkich istniejących budynków, czyli bazowo ok. 4% zasobów rocznie. W Niemczech tempo renowacji wynosi ok. 3,4–3,5% powierzchni budynków rocznie, ale przeważają renowacje lekkie, dające 3–30% oszczędności energii pierwotnej.

Niemcy wdrożyły EPBD ustawą o modernizacji budynków (GModG) w podejściu „1:1”. Zrezygnowały przy tym z wymogu 65% OZE w nowych systemach grzewczych na rzecz neutralności technologicznej. Niemiecki projekt KPRB zawiera wszystkie obowiązkowe kategorie, ale brakuje w nim wielu danych, m.in. metodyki liczenia tempa renowacji zgodnej z EPBD i wskaźników ubóstwa energetycznego. Niemcy nie utworzyły też jeszcze krajowej bazy danych o charakterystyce energetycznej budynków, paszportów renowacji ani punktów kompleksowej obsługi.

Dane o budynkach i klasy energetyczne

W polskim rejestrze jest blisko 3,4 mln świadectw charakterystyki energetycznej, ale dla całych budynków tylko ok. 527 tys. (dane z końca 2024 r.). Po stronie niemieckiej brakuje dobrej jakości informacji o istniejących budynkach niemieszkalnych. Dostępne dane pozwalają oszacować skalę problemu, ale nie wskazują konkretnych najsłabszych budynków. Za najtrudniejsze do pozyskania uznano dane o śladzie węglowym w cyklu życia budynków.

Nowy wskaźnik: całkowita energia pierwotna

Zrewidowana dyrektywa EPBD wprowadza całkowitą energię pierwotną, czyli sumę energii odnawialnej i nieodnawialnej, jako nowy wiążący wskaźnik charakterystyki energetycznej. Dotychczas świadectwa opierały się wyłącznie na zapotrzebowaniu na nieodnawialną energię pierwotną (EP). Zmiana wymaga dużego nakładu pracy w całym systemie przepisów, a wskaźnik EP z istniejących świadectw trzeba będzie przeliczyć. W Polsce przejście na nowy wskaźnik jest w toku, choć nowe klasy jeszcze nie będą go uwzględniać. W Niemczech świadectwa wydawane od 2027 r. będą już oparte na całkowitej energii pierwotnej.

Finansowanie renowacji

Potrzeby inwestycyjne w Polsce szacowane są na ok. 2 bln zł do 2050 r., z czego ok. 35% ma pochodzić ze wsparcia publicznego. Uczestnicy krytykowali nieciągłość programów wsparcia, brak oceny efektów ulgi termomodernizacyjnej oraz dotacje sięgające 85–100%, które zawyżyły oczekiwania rynku. Zwrócono uwagę, że przy dofinansowaniu 50% zamiast 100% można by sfinansować dwa razy więcej projektów. Przedstawiciele branży podkreślali, że polskie firmy są gotowe na znacznie szybsze tempo renowacji, ale oczekują opublikowania planu, przewidywalnego finansowania i jednego koordynatora procesu.

Dobre praktyki i współpraca

Przedstawiono niemiecki model seryjnych renowacji EnergieSprong, paszport zasobów budynku (Gebäuderessourcenpass) testowany od 2023 r. oraz doświadczenia KAPE z projektu iBRoad2EPC (48 ekspertów, 57 budynków, 6 krajów). Przykładem współpracy obu krajów jest Polsko-Niemiecka Platforma Energetyczna prowadzona przez dena i KAPE.

Rekomendacje

Uczestnicy wskazali m.in. na potrzebę:

• niezwłocznego przekazania polskiego projektu KPRB do Komisji Europejskiej,
• powołania pełnomocnika rządu ds. transformacji budynków lub, jako pierwszy krok, międzyresortowej grupy roboczej i stałej platformy dialogu z rynkiem,
• wprowadzenia klas energetycznych opartych na całkowitej energii pierwotnej i stopniowego budowania krajowej bazy danych,
• wskazania operatora systemu paszportów renowacji oraz zapewnienia niezależnej kontroli jakości i finansowania doradztwa,
• wieloletnich, przewidywalnych budżetów programów wsparcia, uzupełnionych pożyczkami i gwarancjami mobilizującymi kapitał prywatny,
• komunikacji pokazującej korzyści z renowacji i przeciwdziałającej dezinformacji wokół EPBD.

Spotkanie pokazało, że renowacje warto traktować jako inwestycję dającą długoterminowe korzyści, takie jak niższe koszty ogrzewania i mniejsze uzależnienie od importu paliw, a nie wyłącznie jako obowiązek wynikający z przepisów.

Podczas konferencji wystąpili:

• J.E. Miguel Berger, Ambasador Republiki Federalnej Niemiec w Polsce
• Aleksander Śniegocki, prezes zarządu, Instytut Reform
• Jerzy Kwiatkowski, członek zarządu, kierownik ds. analiz energetycznych i certyfikacji BREEAM, Narodowa Agencja Poszanowania Energii (NAPE)
• Piotr Zdanowski, specjalista ds. efektywności energetycznej, Krajowa Agencja Poszanowania Energii (KAPE)
• dr inż. José Mercado, starszy ekspert ds. budownictwa cyrkularnego i renowacji, Niemiecka Agencja Energetyczna (dena)
• Jan Ruszkowski, dyrektor zarządzający, Stowarzyszenie Fala Renowacji
• dr Kjell Bettgenhäuser, dyrektor ds. społeczności, energii i infrastruktury, Guidehouse Germany
• Anna Tomaszczyk, zastępczyni kierownika Wydziału Ekonomicznego, Ambasada Republiki Federalnej Niemiec w Warszawie