Polska może zyskać nawet 180 mld zł do 2040 r. na zmianach w EU ETS zaproponowanych przez Komisję Europejską. Kwota ta może zwiększyć się nawet do 240 mld zł w wyniku unijnych negocjacji o sprawiedliwą reformę systemu. Choć skuteczna dyplomacja jest istotna, to jeszcze ważniejsze dla korzystnego bilansu Polski w systemie będzie ambitna modernizacja przemysłu i energetyki, w tym dążenie do realizacji scenariusza przyspieszonej transformacji (WAM) z polskiego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu – wynika z nowej publikacji Instytutu Reform „Ku sprawiedliwej reformie EU ETS. Jaki jest polski interes w unijnych negocjacjach?”. 

Dodatkowe miliardy w zamian za celowość  

W połowie lipca Komisja Europejska przedstawiła propozycje zmian w systemie EU ETS. Jest to kluczowy moment trwającej od miesięcy intensywnej debaty o wpływie systemu na konkurencyjność europejskiej gospodarki. Negocjacje nad zaproponowaną korektą kursu są szczególnie ważne dla Polski, która stoi przed znaczącym wyzwaniem realizacji sprawiedliwej transformacji ze względu na obecnie wysoki udział wykorzystania paliw kopalnych oraz miliardy płynące do budżetu państwa i polskich firm z systemu. 

Według najnowszej publikacji Polska może zyskać nawet 180 mld zł na aktualnym kształcie reformy EU ETS w wyniku: wolniejszego spadku liczby uprawnień w systemie, przedłużenia funkcjonowania Funduszu Modernizacyjnego (FM) do 2040 r., wprowadzenia Banku Dekarbonizacji Przemysłu (IDB) z preferencyjnym dostępem dla państw o niższych dochodach w ramach ETS Investment Booster, a także przedłużenia funkcjonowania Funduszu Innowacyjnego (FI). Po wdrożeniu propozycji, KE polski rząd i polskie podmioty mogą się spodziewać sumy wpływów finansowych z funkcjonowania EU ETS na poziomie ponad 550 mld zł w latach 2026-2040. 

Zwiększeniu środków na transformacje ma towarzyszyć ograniczenie swobody rządu w wydatkowaniu miliardów z EU ETS. Co najmniej 50% przychodów z aukcji krajowych ma trafiać do sektorów objętych EU ETS, a pula solidarnościowa, która dotychczas trafiała na aukcje krajowe i stanowiła przychód dla budżetu państwa, zostanie skierowana do Funduszu Modernizacyjnego o zawężonych wytycznych. 

Działania krajowe jeszcze istotniejsze niż negocjacje 

Publikacja pokazuje jasno, że dla całościowego bilansu Polski w EU ETS w okolicy równowagi konieczna jest realizacja scenariusza przyspieszonej transformacji z KPEiK WAM. W scenariuszu przyspieszonej transformacji koszt zakupu uprawnień przewyższa korzyści finansowe dla Polski o nie więcej niż 7 mld zł rocznie, a po potencjalnym zwiększeniu Funduszu Modernizacyjnego (FM) względem propozycji KE lub przedłużeniu koperty dla państw o niższych dochodach w 2. fazie Banku Dekarbonizacji Przemysłu (IDB), roczne korzyści finansowe Polski mogą przewyższyć koszty zakupu uprawnień. 

W nowym opracowaniu Instytut Reform na poziomie krajowym proponuje również: 

• Bardziej transparentne i strategiczne wykorzystanie przychodów z EU ETS oraz przekrojowe wsparcie dla gospodarstw domowych w ramach środków z EU ETS  

• Wyraźniejsze krajowe ramy transformacji przemysłowej, w tym zniesienie barier prawnych, przyspieszenie procedur, inwestycje we wspólną infrastrukturę sieciową (prąd, wodór, CO2) 

• Łączenie przychodów z EU ETS z krajowymi instrumentami w celu pozyskiwania większych środków z unijnych funduszy konkursowych (np. wsparcie w przygotowaniu wniosków, mechanizm auction-as-a-service, pilotaż programu węglowego kontraktu różnicowego CCfD). 

Polski interes w dalszych negocjacjach 

To nie koniec możliwych zmian w EU ETS. Rozpoczynająca się jesień to kluczowy czas dla polskiego rządu, aby wynegocjować sprawiedliwą reformę EU ETS. 

Wśród innych rekomendacji na poziomie unijnym płynących z analizy „Ku sprawiedliwej reformie EU ETS. Jaki jest polski interes w unijnych negocjacjach?” znalazła się propozycja zmiany sposobu przydziału bezpłatnych uprawnień na dwutorowy – uwzględniający potrzebę zarówno pobudzenia inwestycji, jaki i utrzymania podstawowego wsparcia w okresie przejściowym. Inną rekomendacją jest zabieganie o odrzucenie propozycji przekazywania 30% przychodów z EU ETS na zasoby własne UE w ramach nowych Wieloletnich Ram Finansowych, co mogłoby w efekcie doprowadzić do mniejszych funduszy na obszar klimat i energia.