Choć potrzeba ambitnych działań klimatycznych jest w UE powszechnie akceptowana, w ostatnich latach wzrosły obawy o sprawiedliwy podział kosztów i korzyści tych zmian między regionami i grupami społecznymi. Te dwa wymiary sprawiedliwej transformacji – terytorialny i dystrybucyjny – zyskały na znaczeniu od 2019 roku. Aktualizacja Krajowych Planów w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) to ważny moment, by trwale osadzić te kwestie w strategii transformacji klimatyczno-energetycznej. Projekt ocenia, na ile rządy Polski, Niemiec, Włoch i Bułgarii uwzględniają mechanizmy chroniące regiony i grupy społeczne narażone na skutki transformacji w swoich krajowych planach.

Celem inicjatywy jest stworzenie uniwersalnych narzędzi analitycznych do ewaluacji krajowych planów z perspektywy sprawiedliwej transformacji oraz wsparcie państw w projektowaniu strategii zapewniających sprawiedliwy podział obciążeń i korzyści płynących z transformacji.

W ramach projektu powstaje autorska lista kryteriów dobrego zarządzania, pozwalająca ocenić KPEiK czterech wybranych krajów UE: Polski, Niemiec, Bułgarii i Włoch. Pod lupę brane są zarówno procedury, jak i treść tworzonego dokumentu. Działania obejmują koordynację prac międzynarodowego konsorcjum, syntezę wniosków w formie przekrojowych raportów analitycznych oraz organizację międzynarodowego spotkania podsumowującego wyniki.

Efektem prac jest edytowalna matryca ewaluacyjna oraz szczegółowe analizy z oceną KPEiK w czterech wybranych krajach. Każdy raport powstaje w języku narodowym oraz po angielsku. Zebrane dane stanowią rzetelną bazę wiedzy o wyzwaniach społeczno-gospodarczych poszczególnych regionów węglowych w analizowanych krajach. Dla każdego kraju powstają są dwa raporty: jeden ocenia wersję roboczą KPEiK, a drugi – finalny kształt dokumentu (lub najnowszy dostępny). Wnioski z projektu dla przyszłych ram zarządzania transformacją energetyczną w Unii Europejskiej zostały zebrane w podsumowującym policy briefie.

Analiza dostarcza dowodów na konieczność strategicznego planowania transformacji energetycznej w Europie w duchu sprawiedliwości społecznej. Pomaga skuteczniej łączyć cele redukcji emisji z bezpieczeństwem socjalnym obywateli, co zapobiega nierównomiernemu rozkładowi kosztów i zwiększa społeczną akceptację dla zmian.

Instytut Reform pełnił rolę lidera międzynarodowego konsorcjum. Odpowiadał za opracowanie całościowej metodologii badawczej oraz koordynację i realizację ocen dla wszystkich czterech państw.

Projekt został zrealizowany w ścisłej współpracy z partnerami z poszczególnych krajów: BlueLink Foundation (Bułgaria), ECCO (Włochy) oraz Ecologic Institute (Niemcy).